Odzyskanie pieniędzy po oszustwie nie zawsze musi oznaczać wyłącznie długotrwały proces cywilny. Jeżeli okoliczności wskazują, że osoba przyjmująca pieniądze już w chwili zawierania umowy mogła nie mieć zamiaru lub realnej możliwości ich zwrotu, sprawa może wymagać również wyjaśnienia w postępowaniu karnym.
Fundacja Praw Podatnika pomaga obecnie starszej, schorowanej osobie, która przekazała drugiej osobie pieniądze na podstawie umowy pożyczki. Gdy środki nie zostały zwrócone, pokrzywdzony zawiadomił organy ścigania.
Sprawa pokazuje, że odmowa wszczęcia dochodzenia przez prokuraturę nie zawsze oznacza koniec walki o swoje prawa.
Prokuratura odmówiła wszczęcia dochodzenia
Sprawa dotyczy przekazania kwoty 1000 zł na podstawie umowy pożyczki z 8 października 2025 r.
Prokuratura Rejonowa w Nowej Soli odmówiła wszczęcia dochodzenia, uznając, że zgromadzony materiał nie daje podstaw do przyjęcia, iż doszło do przestępstwa oszustwa z art. 286 § 1 Kodeksu karnego.
Pokrzywdzony nie zgodził się z takim stanowiskiem. Przy wsparciu Fundacji zostało zakwestionowane rozstrzygnięcie prokuratury.
Sprawę rozpoznał Sąd Rejonowy w Nowej Soli, II Wydział Karny.
Sąd stanął po stronie pokrzywdzonego
Postanowieniem z 27 sierpnia 2026 r., sygn. akt II Kp 43/26, Sąd Rejonowy w Nowej Soli uchylił postanowienie prokuratora o odmowie wszczęcia dochodzenia i przekazał sprawę Prokuraturze Rejonowej w Nowej Soli do dalszego prowadzenia.
Sąd uznał, że przeprowadzone wcześniej czynności sprawdzające nie były wystarczające do podjęcia ostatecznej decyzji.
W uzasadnieniu zwrócono uwagę, że organ ograniczył się m.in. do przyjęcia zawiadomienia, zabezpieczenia przedstawionych dokumentów i rozpytania określonych osób. Nie wykonano natomiast wszystkich czynności pozwalających rzetelnie ocenić okoliczności sprawy.
Trzeba ustalić, jaki był zamiar przy zaciąganiu pożyczki
To jeden z najważniejszych elementów tej sprawy.
Sam brak zwrotu pożyczki nie oznacza jeszcze automatycznie popełnienia przestępstwa oszustwa. Konieczne jest ustalenie, jaki zamiar miała osoba przyjmująca pieniądze już w chwili zawierania umowy.
Sąd wskazał dlatego na konieczność przesłuchania pokrzywdzonego oraz pożyczkobiorcy. Polecił również rozważenie zabezpieczenia dokumentów pozwalających ustalić sytuację majątkową i finansową pożyczkobiorcy z okresu zawierania umowy, w tym informacji dotyczących ewentualnych prowadzonych wobec niego postępowań egzekucyjnych.
Takie ustalenia mogą odpowiedzieć na kluczowe pytanie: czy osoba zaciągająca zobowiązanie miała realną możliwość jego wykonania oraz jaki był jej rzeczywisty zamiar w momencie otrzymywania pieniędzy.
Odzyskanie pieniędzy w postępowaniu karnym
Postępowanie karne może mieć znaczenie nie tylko dla ustalenia odpowiedzialności sprawcy.
W przypadku skazania sąd może również orzec obowiązek naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego. Oznacza to, że droga karna może w określonych przypadkach służyć również dochodzeniu zwrotu pieniędzy.
Nie jest jednak prawidłowe zakładanie, że samo niezwrócenie pożyczki jest przestępstwem. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny dowodów, sytuacji finansowej stron, treści zawartej umowy oraz zachowania osoby otrzymującej pieniądze przed i po ich przekazaniu.
Właśnie dlatego tak istotne jest dokładne przeprowadzenie postępowania dowodowego.
Pomoc Fundacji dla starszej i schorowanej osoby
W tej sprawie szczególne znaczenie ma również sytuacja samego pokrzywdzonego.
Jest to osoba starsza i schorowana, dla której samodzielne przygotowywanie pism, analizowanie decyzji prokuratury i korzystanie ze środków zaskarżenia może stanowić poważną trudność.
Fundacja pomaga w takich sytuacjach w ochronie praw osób, które bez profesjonalnego wsparcia mogłyby zrezygnować z dalszego dochodzenia swoich roszczeń.
Wartość sporu nie zawsze jest najważniejsza. Dla osoby starszej 1000 zł może stanowić znaczącą część miesięcznych dochodów.
Odmowa prokuratury nie musi kończyć sprawy
Postanowienie Sądu Rejonowego w Nowej Soli pokazuje praktyczne znaczenie prawa do zaskarżenia decyzji organów ścigania.
Sąd stwierdził, że materiał dowodowy wymaga uzupełnienia i dopiero po przeprowadzeniu wszystkich niezbędnych czynności możliwe będzie dokonanie pełnej, rzetelnej oceny sprawy.
Na obecnym etapie nie przesądza to o winie osoby, która otrzymała pieniądze. Oznacza jednak, że sprawa nie może zostać zakończona na podstawie niepełnego materiału dowodowego.
Dla pokrzywdzonego jest to istotny krok w kierunku wyjaśnienia sprawy i ewentualnego odzyskania pieniędzy w drodze postępowania karnego.